พ่อค้าคนหนึ่งส่งลูกชายของเขาไปเรียนรู้เคล็ดลับของความสุข จากชายผู้ชาญฉลาดที่สุดในโลก.... เด็กหนุ่มเดินทางไปในทะเลทรายถึง 40 วัน ในที่สุดเขาก็มาถึงปราสาทสวยงาม ซึ่งตั้งตระหง่านอยู่เหนือภูผา

ปราสาทนี้เป็นที่พำนักของผู้ชาญฉลาดที่เขาตามหา  "แต่แทนที่เขาจะได้พบชายมีลักษณะเหมือนนักบุญ เมื่อพระเอกของเราเข้าไปในห้องโถงกลางปราสาท เขากลับเห็นว่าในห้องนั้นมีกิจกรรมต่างๆมากมาย  พ่อค้ากำลังเดินเข้าออก คนจับกลุ่มคุยกันตรงมุมห้องด้านหนึ่ง มีวงดนตรีเล็กๆกำลังบรรเลงเพลงอยู่ และบนโต๊ะก็วางอาหารที่อร่อยที่สุดในส่วนนั้นของโลกเต็ม ชายผู้ชาญฉลาดสนทนากับทุกคน เด็กหนุ่มต้องรอนานถึง 2 ชั่วโมง กว่าจะได้พูดคุยกับเขา

ชายผู้ชายฉลาดตั้งใจฟังเด็กหนุ่มอธิบายว่าเขามาที่นี่ทำไม และบอกว่าตอนนี้ยังไม่มีเวลาอธิบายเคล็ดลับของการมีความสุขให้ฟัง ชายผู้ชาญฉลาดแนะให้เด็กหนุ่มเดินดูรอบๆปราสาท และกลับมาหาเขาใหม่ใน 2 ชั่วโมงหลังจากนั้น

"ระหว่างนั้นฉันอยากให้เธอทำอะไรบางอย่าง" ชายผู้ชาญฉลาดบอกเด็กหนุ่ม แล้วยื่นช้อนซึ่งมีน้ำมันสองหยดให้ " ระหว่างที่เดินดูรอบๆประสาทจงถือช้อนนี้ไปด้วย แต่ระวังอย่าให้น้ำมันหกเสียล่ะ"

เด็กหนุ่มขึ้นและลงบันไดที่มีมากมายในปราสาทแห่งนั้น ตาของเขาจับอยู่ที่ช้อนและหยดน้ำมัน สองชั่วโมงผ่านไป เขาก็เดินกลับมายังห้องที่ชายผู้ชาญฉลาดรออยู่

"เอาล่ะ" ชายผู้ชาญฉลาดเอ่ย "เธอเห็นผ้าทอเปอร์เซียที่ประดับอยู่ในห้องอาหารของฉันไหม รวมทั้งสวนซึ่งคนทำสวนที่เก่งที่สุดต้องใช้เวลาถึง 10 ปี กว่าจะจัดเสร็จและเอกสารที่คัดด้วยลายมืออันสวยงามในห้องสมุด เธอเห็นของพวกนั้นไหม"

เด็กหนุ่มรู้สึกอาย เขาสารภาพว่าไม่ได้มองอะไรเลย สิ่งที่เขาสนใจมีเพียงอย่างเดียว คือ หยดน้ำมันที่ชาญผู้ชาญฉลาดสั่งให้เขาดูแล "ถ้าเช่นนั้น เธอจงกลับไปใหม่ และดูความน่ามหัศจรรย์ทั้งหลายในโลกของฉัน" ชายผู้ชาญฉลาดบอก

"อย่าไว้ใจใครหากเธอยังไม่รู้จักบ้านของเขา"  เด็กหนุ่มรู้สึกสบายขึ้น เขาหยิบช้อนและเริ่มออกสำรวจปราสาทครั้งนี้ เขามองเห็นผลงานศิลปะชั้นเลิศทำบนผนังและเพดาน เห็นสวนและเทือกเขาที่ล้อมรอบเขาอยู่ เห็นความงามของดอกไม้ และรสนิยมของเจ้าของปราสาท ซึ่งสะท้อนผ่านสรรพสิ่งที่ถูกเลือกสรรมา

เมื่อเขากลับมาหาชายผู้ชาญฉลาด เด็กหนุ่มเล่าทุกสิ่งที่เขาเห็นอย่างละเอียดละออ "แล้วหยดน้ำมันที่ฉันให้เธอดูแลล่ะ" ชายผู้ชาญฉลาดถามขึ้น  เด็กหนุ่มมองช้อนที่เขาถืออยู่และพบว่าหยดน้ำมันหายไปแล้ว

"สิ่ ง ที่ ฉั น อ ย า ก บ อ ก เ ธ อ มี อ ย่ า ง เ ดีย ว" ชายผู้ชาญฉลาดที่สุดในโลกกล่าว

"เ ค ล็ ด ลั บ ข อง ค ว า ม สุ ข คื อ ก า ร ม อ ง เ ห็ น ค ว า ม ม หั ศ จ ร ร ย์ ทั้ ง ป ว ง ใ น โ ล ก ใ น ข ณ ะเดี ย ว กั น ก็ ต้ อ ง ไ ม่ ลื ม ห ย ด น้ำ มั นใ น ช้ อ น"

ปราชญ์คนนั้นสอนให้รู้ว่า ครั้งแรกเด็กหนุ่มคนนั้น ตั้งเป้าไว้กับชีวิตมากเกินไป เขาตั้งใจรักษาน้ำมันในช้อนไม่ให้หก จึงเดินผ่านสิ่งดีๆในชีวิตไปไม่ได้หยุดชื่นชม เปรียบเหมือนกับเราตั้งหน้าตั้งตา ทำงานลูกเดียว จนรู้สึกตัวอีกที ก็แก่ ไม่ทันได้เที่ยว ได้ใช้ชีวิตให้คุ้มค่าซะแล้ว  รอบที่สอง เพื่อสอนว่า ถ้ามัวแต่เที่ยว ไม่สนใจการงาน หรือหน้าที่ที่ตัวเองต้องทำ ก็ไม่ดีเช่นกัน  ความสุขในชีวิต แท้จริง

ควรมาจากการที่เรารู้จักรับผิดชอบในชีวิต หน้าที่การงาน และรู้จักผ่อนคลาย แสวงหาความสุข ท่องเที่ยวบ้าง ให้ทำสองอย่างควบคู่กันไปอย่างลงตัว แล้วจะค้นพบว่านั่นเป็นความสุขในชีวิตอย่างแท้จริง